در اين قسمت روشها و فنوني را مورد بحث قرار مي دهيم كه هدف آنها افزايش خزانه رفتار دانش آموز است . كه عدم استفاده از اين روشها مي تواند يكي از علل مؤثر در افت تحصيلي درس رياضي دوره ابتدايي محسوب شود .

گاه ديده مي شود كه دانش آموزي از عهده انجام كاري بر مي آيد ، اما آن كار را به دفعات لازم انجام نمي دهد مثلا" سلام كردن را ياد گرفته است اما به ندرت به افراد بزرگتر از خود سلام
مي كند . يا مي تواند مسائل درس رياضي را حل كند اما در اين كار سستي نشان مي دهد .

روشهاي ذيل براي افزايش رفتار به كار مي روند :

1- تقويت مثبت :

روش تقويت مثبت تقريبا" همان روش متداول پاداش است كه همه معلمان با آن آشنا هستند و غالبا" آنرا مورد استفاده قرار مي دهند . با اين حال بين پاداش و تقويت مثبت اندكي تفاوت وجود دارد كه روانشناسان را بر آن داشته است تا به جاي پاداش از اصطلاح دقيق تر
(( تقويت مثبت )) استفاده كنند . در پاداش دادن افراد ، هدف ما به طور عمده قدرداني و تشكر از اعمال گذشته آنهاست و گر چه پاداش يك رفتار معمولا" به تكرار آن مي انجامد ، هدف ما از پاداش دادن به رفتار ، ضرورتا" تكرار آن رفتار در آينده نيست . اما در تقويت مثبت هدف الزاما" تكرار رفتار است . تقويت مثبت بهترين و مؤثرترين روش افزايش رفتار است . رعايت اصول زير اثر بخشي تقويت كننده ها را بالا مي برد .

اصل اول - انتخاب تقويت كننده هاي مناسب :

تقويت كننده هاي مختلف براي افراد مختلف تأثيرات متفاوت دارند .

همچنين تأثير يك تقويت كننده واحد بر يك فرد معين در شرايط مختلف متفاوت
است .بنابراين لازم است در استفاده از تقويت كننده ها در شرايط گوناگون و با افراد مختلف اين نكته به خوبي مورد توجه قرار گيرد .

الف - تقويت كننده هاي نخستين :

تقويت كننده هاي مثبت نخستين ذاتا" اثر تقويتي دارند و از ويژگيهاي آنها اين است كه نياز هاي فيزيولوژيكي كودكان را ارضا مي كنند مانند آب ، غذا ، هوا كه استفاده از اين تقويت كننده ها در شرايط آموزشگاهي بسيار محدود است .

ب- تقويت كننده هاي شرطي :

اين تقويت كننده ها در اصل خاصيت تقويت كنندگي نداشته اما در اثر مجاورت با تقويت كننده هاي نخستين خاصيت تقويت كنندگي پيدا كرده اند . جايزه ، نمره ، ستاره ،
مهر صد آفرين  ، مدرك و نظاير اينها . تقويت كننده هاي شرطي در محيط آموزشگاهي كاربرد فراواني دارند و ميتوان از طريق تقويت كننده ها براي افزايش رفتار در درس رياضيات استفاده نمود .

ج - تقويت كننده هاي پته اي :

 پته نوع ديگري ازتقويت كنند هاي شرطي است . پته يك نوع كاغذ( ستاره ، ژتون ) يا يك مهر فلزي يا پلاستيكي است كه پس از رفتار مطلوب دانش آموز به عنوان تقويت كننده به او داده مي شود و دانش آموزان مي تواند آنرا با غذا ، شيريني ، انجام فعاليتهاي مختلف و ساير تقويت كننده ها مبادلـه كنـند . بـه عنـوان مـثال مي توان بـه دانـش آموز گـفت چـنانچه در درس ريـاضيـات پنج عدد

ژتون كسب نمايد مي تواند در اجراي نمايشنامه يا .... ( كه مورد علاقه اوست ) شركت نمايد . در پژوهشهاي مختلف آموزشگاهي و آزمايشگاهي اثر بخشي آن با دانش آموزان مدارس ، نوجوانان بزهكار ، عقب ماندگان ذهني و بيماران رواني به اثبات رسيده است .

د- تقويت كننده هاي اجتماعي :

نمونه تقويت كننده هاي اجتماعي عبارتنداز لبخند زدن ، توجه كردن ، تمجيد كردن و نوازش كردن . اين تقويت كننده ها نيز اثر تقويتي نيرومند دارند و در كلاسهاي درس رياضيات مي توانند مورد استفاده قرار گيرند .

و- تقويت كننده هاي فعاليتي :

پريماك ( 1959 ) در پژو هشهاي خود نشان داد كه انجام رفتارهاي داراي فراواني زياد را
مي توان به انجام رفتارهاي داراي فراواني كم يا ضعيف وابسته كرد . واز اين طريق رفتار ضعيف را نيرومند ساخت . مثلا" به كودكي كه به جاي انجام تكاليف رياضي وقت زيادي را صرف تماشاي تلويزيون مي كند . مي توان گفت در صورتي مي تواند به تماشاي تلويزيون بپردازد كه ابتدا تكاليفش را انجام دهد .

 اصل دوم - فوريت تقويت :

پژوهش ها نشان داده است كه تقويت فوري از تقويت دير آيند در ايجاد يادگيري سريع مؤثرتر است . از آنجا كه تقويت بلافاصله همه رفتارهاي دانش آموزان اغلب امكان پذير نيست . معلم
مي تواند براي رفع اين مشكل از توضيحات كلاس با پته هاي تقويتي استفاده كند . مثلا" معلمي كه تصميم گرفته است ، براي تقويت كردن رفتارهاي مطلوب تحصيلي يا انجام درست تكاليف رياضي
 و ..... دانش آموزان را در روز جمعه به گردش ببرد ، چون بين انجام رفتار و دريافت تقويت
فاصله مي افتدمعلم مي تواند در پايان ساعت درسي يا كار روزانه به  دانش آموزان بگويد كه چون در

 درسهايشان جديت داشته اند و تكاليف رياضي را درست انجام داده اند خواهند توانست در برنامه گردش علمي روز جمعه شركت كنند .

اصل سوم - مقدار تقويت :

دانش آموزان وقتي مي بينند معلمي هميشه و در هر مورد ، با دليل و بي دليل ، همه را مورد تشويق و تمجيد قرار مي دهد رفتار محبت آميز او نسبت به دانش آموزان اثر تقويتي خود را از دست مي دهد .

اصل چهارم - تازگي موقعيت و تقويت كننده :

معلمان بايد بكوشند تا در آموزش خود روشها و فنون گوناگون را به كار ببرند تا دانش آموزان مرتبا" خود را در شرايط تقويتي تازه بيابند و همچنين از روشهاي تقويتي متنوع استفاده كنند و براي مدت طولاني از يك تقويت كننده بطور تكراري استفاده نكنند .

2- تقويت منفي :

در تقويت منفي ، حذف تقويت منفي يا فرار از آن منجر به نيرومندي رفتار مي شود . تقويت منفي مانند تقويت مثبت از پديده هاي معمولي زندگي روزانه است . كودكي كه هنگام راه رفتن قدم اشتباهي برمي دارد ، زمين خواهد خورد .

معلم با تهديد كردن دانش آموزان به گرفتن نمره كم و مردود شدن در امتحان ، آنها را به درس خواندن وا ميدارد . يكي از مشكلات تقويت منفي اين است كه ابتدا بايد محرك آزارنده را در مورد آزمودني اعمال كنيم تا بعد بتوانيم با حذف آن محرك ، رفتاري را در آنها نيرومند سازيم .